Sefydlwyd Comisiynydd y Gymraeg yn 2012 i hybu a hwyluso defnyddio’r Gymraeg. Gweledigaeth Comisiynydd y Gymraeg yw Cymru lle gall pobl ddefnyddio’r Gymraeg yn eu bywydau bob dydd.

Llun o Aled Roberts, Comisiynydd y Gymraeg

Pwy yw Comisiynydd y Gymraeg?

Penodwyd Aled Roberts i swydd Comisiynydd y Gymraeg ar 1 Ebrill 2019 am gyfnod o saith mlynedd, gan olynu Meri Huws oedd yn y swydd rhwng 2012 a 2019.

Mae staff y Comisiynydd yn gweithio mewn swyddfeydd ar draws Cymru - yng Nghaerdydd, Caerfyrddin, Caernarfon a Rhuthun.

Nod a swyddogaethau cyffredinol
 
Prif nod y Comisiynydd wrth arfer ei swyddogaethau yw hybu a hwyluso defnyddio’r Gymraeg. Wrth wneud hynny mae’n rhaid i’r Comisiynydd weithio tuag at gynyddu defnydd o’r Gymraeg yng nghyswllt darparu gwasanaethau a chynyddu cyfleoedd eraill i bobl ddefnyddio’r Gymraeg.

Rhaid hefyd rhoi sylw: 

  • i statws swyddogol y Gymraeg yng Nghymru;  
  • i’r dyletswyddau i ddefnyddio’r Gymraeg sydd wedi eu gosod drwy’r Safonau, a’r hawliau sy’n deillio o orfodi’r dyletswyddau hynny;
  • i’r egwyddor na ddylai’r Gymraeg gael ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg yng Nghymru;
  • a’r egwyddor y dylai pobl yng Nghymru allu byw eu bywydau drwy gyfrwng y Gymraeg os ydynt yn dymuno gwneud hynny.
Llun o ddwylo iaith gwaith

Swyddogaethau penodol

 

Mae’r Mesur yn rhoi nifer o swyddogaethau rheoleiddio a phwerau penodol i’r Comisiynydd. Y gwaith mwyaf yw gosod a gorfodi safonau’r Gymraeg gan ddyfarnu ar gwynion ac ar ymchwiliadau. Yn dilyn ymchwiliad bydd y Comisiynydd yn gosod camau gorfodi lle mae angen gwneud hynny a gall osod cosb sifil ar sefydliad mewn achosion difrifol.

Rhaid hefyd cyhoeddi adroddiad-5-mlynedd ar sefyllfa’r Gymraeg.

Llun o arwydd iaith gwaith

Mae’r Comisiynydd yn gallu:

  • cynnal ymholiadau i unrhyw fater yn ymwneud â’n swyddogaethau; 
  • cychwyn neu ymyrryd mewn achosion cyfreithiol;  
  • hybu darparu cyfleoedd i ddefnyddio’r Gymraeg;
  • cadw’r gyfraith sy’n ymwneud â’r Gymraeg o dan arolygiaeth;
  • llunio a chyhoeddi adroddiadau;
  • gwneud gwaith ymchwil neu gomisiynu eraill i’w wneud; 
  • gwneud argymhellion i Weinidogion Cymru;
  • rhoi cyngor i unrhyw berson. 
Gweithiwr tafarn yn gwisgo bathodyn iaith gwaith

Mae’r Comisiynydd hefyd yn gyfrifol am:

  • hybu defnydd gwirfoddol y trydydd sector o’r Gymraeg; 
  • hybu defnydd gwirfoddol y sector preifat o’r Gymraeg; 
  • cynnig cyngor arbenigol ac annibynnol am ffurfiau safonol enwau lleoedd Cymru;
  • cefnogi a datblygu’r diwydiant cyfieithu.

 

Plant gyda arwydd bathodyn iaith gwaith

Mae 561,016 o siaradwyr Cymraeg yng Nghymru (yn ôl Cyfrifiad 2011). Mae gan Lywodraeth Cymru darged i gynyddu’r nifer i filiwn erbyn 2050 ac i ddyblu canran y boblogaeth sy’n siarad Cymraeg yn eu bywydau bob dydd. Mae gan y Comisiynydd ran bwysig i gyfrannu tuag at y nod hwn.

Block background image

Rydym yn croesawu clywed gan bobl am y Gymraeg.

Rydym hefyd yn croesawu gwahoddiadau i drafod ein gwaith mewn digwyddiadau, neu sgyrsiau.

Cysylltu â ni

Hawlfraint Lluniau: Into Film