Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Y Gymraeg yn bwysig wrth gynnig gofal dementia

Nid yw anghenion siaradwyr Cymraeg sy’n dioddef o dementia yn cael eu diwallu ac er bod polisïau cenedlaethol yn nodi bod gofal trwy’r Gymraeg yn angen clinigol ac nid yn fater o ddewis, nid yw hynny’n cael ei adlewyrchu yn y gwasanaethau sydd ar gael ar lawr gwlad.

Dyma rai o brif ganfyddiadau adroddiad newydd gan Gomisiynydd y Gymraeg ac Alzheimer’s Society Cymru.  Fel rhan o’r prosiect comisiynwyd darn o ymchwil yn holi pobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr am eu profiadau. 

Dangoswyd nad yw gwasanaethau Cymraeg yn cael ei gynnig yn aml, heb orfod gofyn amdanynt, a bod hynny’n effeithio’n andwyol ar siaradwyr Cymraeg â dementia. Un enghraifft o hyn oedd preswylydd mewn cartref gofal nad oedd yn siarad o gwbl gan nad oedd y staff yn ymwybodol ei fod yn gallu siarad Cymraeg a’i fod wedi colli ei allu i siarad Saesneg. 

Yn ôl rheolwr y cartref gofal, “Roeddem wedi cymryd nad oedd yn gallu siarad, nes i un o’r rheolwyr ddigwydd dweud ychydig o eiriau Cymraeg wrtho ac mi ddechreuodd siarad yn syth.  Nid Cymraeg toredig ond siarad yn hollol rhugl...cafodd y cyfle i siarad Cymraeg effaith enfawr arno.”

Mae’r adroddiad hefyd yn edrych ar sut mae pobl sy’n cael eu heffeithio gan ddementia yn cael eu hasesu, a sut mae cyfrwng iaith asesiadau yn gallu effeithio ar ganlyniad y gofal y byddant yn ei dderbyn yn sgil hynny. 

Mae’n cloi gyda nifer o argymhellion y mae Comisiynydd y Gymraeg ac Alzheimer’s Society Cymru yn galw amdanynt. 

Yn ôl Meri Huws, Comisiynydd y Gymraeg, “Er gwaethaf yr ymrwymiadau sydd mewn deddfwriaeth ar hyn o bryd, mae’n amlwg i mi o’r gwaith ymchwil hwn mai ystyriaeth ‘ychwanegol’ yw’r Gymraeg i ofal dementia yn aml.  Rydym hefyd yn cwestiynu i ba raddau mae’r targedau a osodwyd yng nghynllun ‘Mwy na Geiriau’ Llywodraeth Cymru a gofynion deddfwriaeth berthnasol wedi’u gweithredu.  Os nad ydynt wedi eu gweithredu, dylid cymryd camau i unioni hynny.”

Ychwanegodd Sue Phelps, Cyfarwyddwr Cymru Alzheimer’s Society Cymru, “Mae canlyniadau’r gwaith ymchwil yn dangos yn glir fod methu cynnig gwasanaethau yn yr iaith fwyaf addas yn gallu arwain at oedi wrth roi diagnosis ac yn gallu cael effaith wrth gynllunio a chynnig gofal i siaradwyr Cymraeg gyda dementia.

“Mae Alzheimer’s Society Cymru wedi ymrwymo i gynnig cymorth i unrhyw un sydd wedi eu heffeithio gan dementia.  Fis yn ôl, fe wnaethom lansio ein cynllun Cyswllt Dementia yng Nghymru, gwasanaeth personol sydd â’r nod o gefnogi pobl sydd wedi eu heffeithio gan ddementia trwy gyngor a chefnogaeth ar bob cam.

“Rydym yn cydnabod, fel sy’n cael ei nodi yn yr adroddiad yma, fod cynnig gwasanaethau yn yr iaith sy’n dod yn naturiol yn angen clinigol sylfaenol ac rydym yn arwain ar hyn trwy sicrhau fod Cyswllt Dementia Cymru ar gael yn Gymraeg.”

Cliciwch yma i weld yr adroddiad

Trwy barhau i ddefnyddio’r wefan, rydych yn cytuno i ni osod nifer fechan o gwcis. Polisi cwcis

Cau